Not: Bu gezi 7-10 Mayıs 2025 tarihleri arasında yapılmıştır. Gezinin yapıldığı gün itibariyle güncel kurlar:
100 Tenge = 7.5 Türk Lirası
1 Amerikan Doları = 38.5 Türk Lirası
🇰🇿 Kazakistan Hakkında Genel Bilgiler
Kazakistan, resmi adıyla Kazakistan Cumhuriyeti, yüzölçümü ile dünyanın en büyük 9. ülkesi konumunda. Kuzeyinde Rusya, doğusunda Çin ve güneyinde Özbekistan, Kırgızistan ve Türkmenistan ile komşu. 2025 yılı itibariyle nüfusu yaklaşık 20 milyon. Ülke nüfusunun %70’i Kazaklardan oluşup, %20’ye yakın kısmı ise Rustur. Özellikle Stalin döneminden sonra Ruslaştırma politikaları kapsamında Rus nüfusun diğer SSC’lere yerleşmeleri teşvik edilmiştir. SSCB dağıldıktan sonra Kazakistan’daki Rus nüfusta belli oranda düşüş meydana gelmiştir. Günümüzde Kazakistan, Rusya dışında en çok Rus nüfusa sahip ülkelerden biri. Nüfusun geri kalanı ise Kırgız, Özbek, Tatar, Uygur ve Alman gibi azınlıklar. 1763’te kendisi de Alman kökenli olan Çariçe 2. Katerina Almanları tarım yapmaları için imparatorluğa davet etmiştir. Volga nehri kenarına yerleşen Almanlar SSCB kurulunca bir araya getirilip özerklik verilmiştir. Kazakistan’daki Almanlar, Stalin döneminde Volga Alman Özerk SSC’den sürülen Almanlardır. 2. Dünya Savaşı sırasında Hitler Rusya’ya saldırınca Volga Almanları iç düşman olarak görülüp sürülmüşlerdir.
Ülkenin mevcut başkenti Astana. Bir süreliğine şehrin ismi Nur Sultan olarak değiştirilmişti. Ancak ülkenin uzun yıllar başkentliğini yapmış Almatı halen daha ülkenin merkezi olmaya devam ediyor. SSCB dağıldıktan sonra başkan olan ve 2019 yılına kadar da başkanlığa devam eden Nursultan Nazarbayev şerefine şehrin ismi 2019’da Nursultan olarak değiştirilmiştir. Halkın tepkisi sonrası, 2022 Ocak protestoları, 2022’de ismi tekrardan Astana olarak değiştirilmiştir.
Kazakistan’da meydana gelen Ocak 2022 protestoları önemlidir. Likit Gaz, LPG’de meydana gelen çok da büyük olmayan zam sonrası protestolar başladı. Ekonomik sebeplerden başlayan protestolar siyasi boyut kazandı. Özellikle Almatı’de büyük protestolar gerçekleşti. Ülke başkanı Kasım Cömert Tokayev gösterileri terörist eylem olarak niteleyip KGAÖ’den yardım istedi. KGAÖ, yani Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü, Rusya öncülüğünde kurulan ve bazı eski Sovyet ülkelerini de kapsayan bir askeri ittifaktır. Örgüt bir Rus örgütü, Rus askerlerden oluşuyor ve tarihinde ilk kez bir başka ülkenin iç meselesine karışıyor. Bu özellikleriyle bu olay çok dikkat çekici. Gösterilerin başlagıncındaki LPG zammı aslında yüzeysel sebep. Asıl sebep ülkedeki siyasi durum, yolsuzluk olayları ve Nazarbayev ailesinin ülke üzerinde devam eden baskısı. Halk bunlardan rahatsız olduğu için protestolar bu kadar büyüyor. Protestolar sonunda halk aslında istediğini alıyor. Yolsuzluktan tutuklanmalar başlıyor, Nazarbayev ailesinin baskısının önüne geçiliyor, Astana eski adına kavuşuyor. LPG’de yapılan zam da geri alınıyor.
SSCB zamanında kurulan Sovyet cumhuriyetlerinden biri de Kazakistan SSC idi. 1936 yılında kurulan Kazakistan SSC 1991 yılında SSCB’nin dağılmasıyla tam bağımsızlığını kazanmış oldu. Diğer SSC’lerde olduğu gibi Kazakistan SSC’de de milliyetçilik akımları gelişmiş ve halk içerisinde isyanlar başlamıştır. En son 1986 yılında Kazakistan SSC başına bir Rus’un atanmasıyla isyanlar büyümüş ve bağımsızlığa kadar gitmiştir.
Ülke ekonomisi yer altı kaynaklarına bağlı. Petrol, doğalgaz, uranyum ve kömür zengini ülke geçimini bu kaynakların doğrudan veya işlenerek ihraç edilmesiyle sağlamaktadır. Bunun yanında tahıl üretimi ve hayvancılık da bolca yapılmaktadır.
🏛️ Anıt ve Binalar
Uçak Almatı üzerinde alçalıştayken görülen mikrorayonlar, Brezhnevkalar ve Khrushchyovka‘lar Almatı’nın mimari olarak son derece doyurucu olacağını gösteriyor.
Panfilov Parkı ya da daha resmi adıyla 28 Panfilovtsev Parkı, şehrin merkezinde yer alan en önemli park. Şehrin kalbi diyebiliriz burası için. İsmini, İkinci Dünya Savaşında Nazilere karşı kahramanca savaşan General Ivan Panfilov ve komutasındaki 316. Tümen’in 28 askerinden almaktadır. Bu 28 asker, Kazak ve Kırgız askerlerdir ve Nazilerin Moskova’ya ilerlemesinin engellenmesinde önemli rol oynamışlardır. Parkın merkezinde Zafer Anıtı, anıtın önünde sönmeyen ateş ve bu anıtın az ilerisinde de Afganistan Savaşında hayatını kaybeden askerler için de bir başka anıt bulunmaktadır. Zaten bu iki anıt Sovyet şehirlerinde sık sık yan yana inşa edilir. Zafer Anıtının altında Rusça olarak Ivan Panfilov’un ünlü sözü “Büyük Rusya var, ama geri çekilmek yok – Moskova arkamızda!” yazmaktadır. Parkın içerisindeki bir diğer önemli yapı da Zenkov Katedrali. Bu yapı 1907 yılında yapılmış ve dünyanın en büyük ahşap yapılarından biri. SSCB zamanında, dinsizleştirme politikaları kapsamında burası müze olarak kullanılmış ancak günümüzde tekrardan katedral olarak kullanılmakta.
Abay Metro İstasyonu Abay Bulvarı üzerinde bulunuyor. Abay Bulvarının sonunda Abay Meydanı bulunuyor. Meydanda Abay Kunanbayev’e ait bir anıt heykel bulunuyor. Meydana gelip de anıta ve etrafa bakınca burada bir zamanlar bir Lenin heykeli bulunduğu hemen kendini belli ediyor. Ancak ilk akla geldiği gibi bu Lenin heykeli SSCB dağıldıktan sonra değil 1960 yılında kaldırılıp yerine Abay heykeli koyulmuş. 1950’lerin sonundan itibaren SSCB yönetimi şehirlerde yerel figürlere daha fazla yer vermeye başlıyor, özellikle edebi ve kültürel şahsiyetlere. Bu anıt da bu kapsamda buraya yerleştirilmiş.
Abay Heykelinin arkasında bulunan bina günümüzde Cumhuriyet Sarayı olarak anılan kapalı bir konser ve etkinlik salonu. Bina 1970 yılında yapılıp açılmış, Lenin’in 100. Doğum Yıldönümü şerefine. İsmi de Lenin Kültür Sarayı imiş.
Abay Meydanının hemen yanından kalkan füniküler ile Kök Töbe ya da Türkiye Türkçesi ile Yeşil Tepeye ulaşmak mümkün. Tepeye karayolu da mevcut. Aynı Tiflis’teki Mtatsminda Park’ta olduğu gibi tepede bir rekreasyon alanı ve TV kulesi mevcut. Füniküler ve TV Kulesi 1970’li yıllarda inşa edilmiş ve o zamandan beri halk için bir gezinti noktası. TV kulesi mimarisiyle tam bir SSCB yapısı. Orta Asya’da bulunan en yüksek TV kulelerinden birisi.
Abay meydanı yakınında Dostyk Bulvarı üzerinde bulunan Hotel Kazakhstan Sovyet Kazakistan’ın en ikonik yapılarından birisi. Modern Sovyet mimarisi örneği olan otel 70’li yıllarda inşa edilmiş, Sovyet mühendislik başarısı olarak kabul edilmiş ve o günden beri otel olarak hizmet veriyor.
Almatı’da pek çok opera ve bale okulu ya da salonu mevcut. Bunlardan en ünlüsü kuşkusuz Abay Opera ve Bale Salonu. Kabanbay Batyr Caddesi üzerinde bulunan bina 1936-41 yılları arasında yapılmış. İkinci Dünya Savaşı’nın başlamasına rağmen bina tamamlanmış ve 1941 senesinde ilk gösteri sahnelenmiş. Bina tam bir Stalinist dönem mimari örneği. İlk yapıldığında adı Kazak Devlet Opera ve Bale Salonu olup 1945 senesinde bugünkü ismini almıştır.
Abay Opera Binasının hemen yanı başında bulunan Nedelka Çeşmesi de yine SSCB zamanından beri var olan bir çeşme ve park. Nedelka, Rusça 7 rakamına karşılık geliyor ve park içerisinde bulunan 7 kemerden dolayı bu ismi almış. 7 kemer haftanın 7 gününü temsil ediyor. Aslında ilk etapta 12 ayı temsilen 12 kemerli bir park planlanmış, ancak alan kısıtlamasından ötürü 7 kemerli yapılmış. 70’li yılların başında yapılmış park yapıldığı günden beri halk için bir buluşma noktası olmuş. Özellikle genç çiftler haftasonları bu parkta buluşurlarmış.
Panfilov Parkının batısında Tokash Bokin Anıtının karşısında bulunan Arasan Hamamı, Kazakistan’ın en meşhur hamam kompleksi. 1982’de, eski bir hamamın bulunduğu yerde hamam yıkılıp yerine bu kompleks yapılmış. “Arasan” Kazakça’da hamam, kaplıca gibi anlamlara gelmektedir. Yapı, Sovyet izleri taşımakla birlikte tipik bir Orta Asya Türk mimarisi örneği. Kompleksin içerisinde hamam, sauna, Rus banyosu(banya) bulunmakla birlikte girişte bulunan mağazalarda aklınıza gelebilecek içerde ihtiyaç duyacağınız malzeme ve ürünleri satın alabilirsiniz. Aromatik yağlardan tutun, havlular, sabunlar, terlikler, sauna ritüellerinde kullanılan yaprak demetlerine kadar her şeyi bu mağazalarda bulmak mümkün.
Medeu Pisti, Stalin döneminde 1949-51 yılları arasında inşa edilen bir yüksek irtifa buz pateni pisti. Bulunduğu bölge olan Medeu, Zailiyskiy Alatau Dağları’nın eteklerinde yer alan ve doğa sporları için çok zengin bir bölge. Etrafta yer alan birçok zirve için buradan yürümeye başlanıyor. Kazakistan’ın ünlü kayak merkezi Shymbulak için de teleferik buradan başlıyor. Pistin yanında yer alan kafede küçük de bir turizm bürosu var. Bu bürodan temin ettiğim dağlar, yürüyüş rotaları ve şehir hakkındaki tanıtım broşürlerinin çok özenle hazırlanmış olduğunu gördüm.
Kök Bazar ya da Yeşil Pazar, şehir merkezinde yine Panfilov Parkı yakınlarında bulunan otantik bir pazar. Pazarda et ürünlerinden tutun da kuruyemişe, süt ürünlerine her şeyi bulmak mümkün. Pazarın dışında da tekstil, hediyelik eşya gibi ürünler satılıyor. Tüm Orta Asya toplumlarından satıcılar ile karşılaşmak mümkün. Özellikle kuruyemiş satıcıları çok cana yakın ve herkes size bir şeyler tattırmak istiyor. Bizim tezgahını ziyaret ettiğimiz bir satıcı pikan cevizi ve makademya fındığı ikram etti. Hem yerel halk hem de turistler için uğrak nokta. Binanın bulunduğu yer uzun seneler boyunca pazar yeri olarak kullanılmış. 1875 yılında bile burada bir pazar yeri varmış. Almatı, deprem bölgesinde malum. Depremler sonrasında yapı büyük zarar görmüş ve SSCB zamanında bugünkü pazar inşa edilmiş. Pazar bugünkü haline 70’lerde kavuşmuş.
Sovyetler Birliği’nde sirkler önemli bir yere sahiptir. Devlet bu sirkleri hem bir eğlence hem de bir propaganda aracı olarak görmüştür. Tüm sirkler SoyuzGosTsirk isimli kuruma bağlıydı. Almatı’daki sirk de önemli sirklerden biridir. 1970’li yılların başında yapılmış ve günümüze kadar da sirk olarak faaliyet göstermiştir.
🎤 Karşılaşmalar ve Sohbetler
Charyn Kanyonu-Kolsai Gölleri turuna bizimle beraber bir Türk-Amerikan çift de katılmıştı. Serdar Bey ve Linda Hanım. Çift 4 seneyi aşkın süredir Almatı’da yaşıyormuş. Gezi boyunca sık sık bir araya gelip bölge hakkında konuşma fırsatımız oldu. Ocak 2022’de Kazakistan hükümetinin LPG’de yaptığı zam(büyük bir zam değil) ülke genelinde büyük protestolara sebep olmuş. Olayların yatışması için Rus askerlerinin şehirde devriye attığını Serdar Bey’den öğrendik.
Gezi esnasında tur rehberlerimiz ile de sohbet etme imkanımız oldu. Kendilerine ülkenin ana dilinin Kazakça olmasına rağmen neden herkesin öncelikle Rusça konuştuğunu sorduk. Gençlerin gelecek endişesinden ve Rusçanın fırsat kapılarını açacağını düşündüğünden dolayı Rusçaya önem verdiğini söylediler. Kazakistan’ın Türk dünyası ile bağlantısı hakkında bir soru yönelttiğimizde ise, Kazakistan’ın kuzeyinde ve güneyinde Rusya ve Çin gibi büyük devletlerin arasında sıkışık kaldığını ve durumunun biraz karışık olduğunu söylediler. Türkiye’den bakıldığı gibi Türk birliği, Turan gibi hedeflere ya da düşüncelere de çok aşina olmadıklarını bu kavramların ülkede çok da konuşulmadığını anladık.
Türkiye’den geldiğimizi öğrenen kişiler genelde öncesinde gülümseyip sonrasında “abi”, “kardeş” gibi sözler söyleyip samimi davranışlar sergiledi. Ancak, Türkiye Türkçesi ile Kazakistan Türkçesi arasındaki benzerlik çok da fazla olmadığından Türkçe iletişim teşekkür edip gülümsemenin ötesine geçemiyor.
Onay! ulaşım kartını almak için Abay Metro İstasyonuna indik. Kartı istasyon içindeki büfelerden temin edebileceğimiz yazıyordu internette. Ancak, büfedeki hanımefendi hem hiç İngilizce bilmiyordu hem de biraz aksiydi. Kartı 1000 tenge karşılığında aldık. Anlaşamadığımız nokta, bu kartın içerisine nasıl bakiye yükleyeceğimizdi. Metrodan çıkarken 3 Kazak gençten yardım istedik. Sağolsunlar çat pat İngilizce ve Google translate yardımıyla anlaştık. Ülkede Kaspy isimli merkezi bir ödeme sistemi var. Ulaşım kartına bakiye yüklemek için Kaspy’e ihtiyacınız var. Bir diğer yöntemse Onay! uygulaması üzerinden bakiye yüklemek. Ancak bunun için de Kazakistan telefon hattı gerekli. Karşılaştığımız Kazak gençler kartta bakiye de olmasa kartı gösterdikten sonra otobüs şoförüne nakit ödeme yapabileceğimizi söyledi. Kartın içerisinde 200 tenge bakiye olduğunu da kendi uygumamaları üzerinden kartı taratıp gösterdiler. Bu biraz tuhaf geldi ancak kişi başı 200 tenge ödeme yaparak(biri karttan biri nakit ödeme ile) Medeu’ya otobüsle gidebildik.
Hotel Kazakhstan karşısından Medeu otobüsüne bindik. Otobüse rastgele bir durakta görevli bindi ve yolcuların ödeme yapıp yapmadıklarını kontrol etmeye başladı. Sıra bize geldiğinde bir kişi için kart bastığımızı diğeri içinse şoföre nakit ödeme yaptığımızı İngilizce olarak ilettik. Görevli gittikten sonra yanımızda ayakta yolculuk eden genç bir çift dönüp İngilizce olarak nereli olduğumuzu sordular. Ruslarmış, 2017 senesinde St Petersburg’a gittiğimi söyleyince erkek olan “güzel zamanlardı” gibi bir şey söyledi. Savaş sonrasında Almatı’ya geldiklerini söylediler. Moskova ile Petersburg arasındaki küçük bir şehirden geldiklerini söylediler. Güleryüzlü ve samimilerdi.
🍛 Yeme-İçme
• İlk Gün
Sabah bir Rus zincir markası olan Traveller’s Coffee’de kahvaltı yaptık. İki omlet, bir çay ve bir portakal suyu için 18 dolar ödeme yaptık. Menüde Assam çayı görmek sevindirici oldu. Yaprak çay olarak French presste servis edildi ve gayet lezzetliydi. Omletler de ortalama idi. Akşam da yine bir Rus zincir markası olan Line Brew’de yedik. Bir et restoranı, iç dizayn tam bir Rus restoranı idi. Garson hanım Kazakistan etinden yapılan Rib Eye yememizde ısrarcı oldu. Toplam hesap 72 dolar olarak geldi. 350 gram et aşağı yukarı 15 dolar. Restoranlarda genel olarak %10 servis ücreti ekleniyor.
• İkinci Gün
Sabah Cafeteria isimli bir kafede kahvaltı yaptık. Kahvaltı tabakları güzeldi. Avrupa tipi birer kahvaltı tabağı, kahve, çay ve portakal suyu için 42 dolar ödeme yaptık. Akşamsa Chef restoran isimli bir restoranda, çok güzel bir beef straganoff ve bir steak söyledik içecekler, tatlı ve servis ücreti ile birlikte 53 dolar ödedik. Tatlı olarak kötü bir Pavlova geldi. İkram olduğunu düşündüğümüz çay ve hatta yanında gelen limon da ayrı ayrı hesaba eklenmişti.
• Üçüncü Gün
Üçüncü gün Charyn Kanyonu-Kolsai Gölleri turundaydık. Öğlen verilen yemek Orta Asya yemekleriydi. Dana etli bir pilav(plov) ve yine dana etli havuçlu mantı tabağı için toplam 6000 tenge ödeme yaptık. Yemekler çok lezzetliydi. Yol üzerinde mola verilen noktalarda yediğimiz samsalar çok cüzi fiyatlıydı ancak çok lezzetliydi.
• Dördüncü Gün
Sabah Bom Bom isimli iç dizaynı avrupai olan bir kafede birer Yunan kahvaltı, çay ve portakal suyu için 25 dolar ödeme yaptık. Akşamsa Navat isimli Kırgız restoranında yöresel yemekler tattık. Navat turistler tarafından Kazak restoranı sanılıyor ancak bir Kırgız restoranı, yemekler benzer olduğu için iki mutfaktan da ürünler mevcut. At etini, yöresel olarak yine barsak ve mantıyı burada denedik. 30 dolar ödeme yaptık. Yemeklerden çok da memnun kalmadık. Barsak boş pişi gibi bir hamur kızartması. Mantıysa Azerbaycan’daki mantıya çok benziyordu. Bir önceki gün kırsalda yediğimiz mantının yanında çok kötüydü. Laghman noodle yedik, uygur mutfağındanmış, fena değildi. At eti olarak da beşparmak yedik.
🎉 7-9 Mayıs Milli Bayram Günleri
7 Mayıs Vatan Savunucuları Günü ve 9 Mayıs Zafer Günü kutlamaları Panfilov Parkı’nda büyük bir coşkuyla kutlandı. Zenkov Katedrali önüne konulan sahnede konserler verildi, sönmeyen ateşin önünde törenler icra edildi. Çocuklar, Sovyet askeri kostümleriyle yürüyüşler düzenledi. Katedral etrafında satıcılar yiyecek içecek ya da sovyet temalı ürünler satıyorlardı. Gece gündüz devam eden kutlamalar Kazakistan halkının Sovyet geçmişi ile ne kadar barışık olduğunu tüm çıplaklığıyla gözler önüne serdi.
🚕 Ulaşım
Şehirde YandexGo yaygın olarak kullanılan ulaşım markası. Ulaşım markası diyorum, çünkü sadece taksi olarak değil aynı zamanda scooterlar ile de hizmet veriyor. YandexGo uygulaması üzerinden bir yerden bir yere nasıl gidebileceğiniz fiyatları ile birlikte sunuluyor. Taksi ücretlerinin yüksek olduğu yoğun saatlerde toplu taşımaya bile yönlendirebiliyor. Taksi için Economy, Comfort, Comfort+ gibi farklı segmentte araba ve yolculuk imkanı sunuluyor. Taksiyi çağırmadan kaç para vereceğinizi görebiliyorsunuz. Havaalanından, Panfilov Parkı’na sabah 7 sularında 5 dolara son model bir Kia K5 ile gittik. Ancak aynı noktadan havalimanına akşam 10 sularında, yoğun bir saatte, Comfort paket için hem de, 8-9 dolar kadar ödedik. Bunun yanında şehirde otobüs ve troylebüs de çok yaygın olarak kullanılıyor. Otobüslerde ödemeyi isterseniz fiziksel ulaşım kartı ile isterseniz araç içindeki QR kodları okutarak dijital olarak ödeme yapabiliyorsunuz. Otobüs durağa yanaştığından otobüsün bütün kapıları açılıyor ve istediğiniz kapıdan giriş yapabiliyorsunuz. Ödeme yapıp yapmamak size kalmış, ancak rastgele bir durakta görevli otobüse binip teker teker yolcuları gezip ödemeleri kontrol edebilir, tıpkı Avrupa’da olduğu gibi. Bununla birlikte Almatı metrosunu da 100 Tenge, 20 cent gibi bir ücret ile kullanabiliyorsunuz. Metrolar ve duraklar yeni, zaten Almatı metrosu yapımına SSCB döneminde başlansa da 2011 yılında ilk hattın açıldığı bir metro sistemi.
Bir yanıt yazın